Podczas ustalania warunków zatrudnienia wielu pracodawców wykorzystuje swoją silniejszą pozycję i wymusza niekorzystne dla pracownika rozwiązania. Warto więc wiedzieć, na co pozwala prawo i co oznacza zawarcie umowy o pracę na czas określony czy umowy cywilnoprawnej.

Zasady zawierania umów o pracę reguluje Kodeks pracy, natomiast przepisy obejmujące umowy zlecenia i umowy o dzieło można znaleźć w Kodeksie cywilnym.

Spis treści

• Umowa o pracę
• Okres wypowiedzenia
• Wymiar urlopu
• Umowa zlecenie / umowa o dzieło
• Inne narzędzia

Umowa jest podstawowym dokumentem regulującym stosunki pomiędzy pracodawcą i pracownikiem. Każdy pracownik przed przystąpieniem do wykonywania pracy powinien podpisać umowę (może to być również umowa zlecenie lub umowa o dzieło, o czym niżej) z pracodawcą. Najważniejszymi elementami, które muszą się zawsze znaleźć w umowie o pracę i kontrakcie menadżerskim są:

• stanowisko pracy: nazwa stanowiska oraz zakres obowiązków (może być załącznikiem);
• czas trwania umowy: umowa na czas określony lub nieokreślony;
• miejsce wykonywania pracy: w przypadku określenia miejsca pracy jako miasto lub województwo należy pamiętać o możliwym braku refundacji kosztów podróży służbowych na tym obszarze;
• określenie stron umowy: dane pracownika oraz pracodawcy;
• wysokość wynagrodzenia oraz jego składniki;
• wymiar czasu pracy;
• termin rozpoczęcia pracy;
• podpis pracodawcy lub osoby przez niego upoważnionej i podpis pracownika.

przykładowa umowa o pracę / przykładowy kontrakt managerski

Okres wypowiedzenia jest uzależniony od stażu pracy u danego pracodawcy i charakteru umowy oraz ustaleń z pracodawcą.

W przypadku umowy o pracę na czas nieokreślony okres wypowiedzenia kształtuje się w sposób następujący:

• 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony do 6 miesięcy
• 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony powyżej 6 miesięcy
• 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony powyżej 3 lat.

W przypadków umów na czas określony mam dwa przypadki:

• umowa zawarta na czas krótszy niż 6 miesięcy – wygasa po upływie okresu jej obowiązywania lub może być rozwiązana wyłącznie za porozumieniem stron;
• umowa zawarta na czas krótszy niż 6 miesięcy – może być rozwiązana z zachowaniem 2-tygodniowego okresu wypowiedzenia, ale tylko jeśli w umowie wyraźnie zapisano taką możliwość. W przeciwnym razie wygasa po upływie okresu jej obowiązywania lub może być rozwiązana wyłącznie za porozumieniem stron.

W przypadku umów o pracę zawartych na okres próbny wygląda to następująco:

• 3 dni robocze, jeżeli umowa została zawarta na czas krótszy niż 2 tygodnie;
• 1 tydzień, gdy umowa została zawarta na czas dłuższy niż 2 tygodnie, ale krótszy niż 3 miesiące;
• 2 tygodnie, gdy umowa została zawarta na czas 3 miesięcy.

Trzeba pamiętać, że w sytuacji, gdy okres wypowiedzenia liczymy w tygodniach, jego bieg rozpoczyna się w najbliższy poniedziałek po wypowiedzeniu umowy. Gdy okres wypowiedzenia jest liczony w miesiącach, jego bieg rozpoczyna się pierwszego dnia następnego miesiąca po wypowiedzeniu umowy.

Pracownikowi, któremu pracę wymówił pracodawca przysługują dodatkowe dni wolne na poszukiwanie pracy: 2 dni robocze w przypadku okresu wypowiedzenia do 1 miesiąca i 3 dni robocze w przypadku trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia.

rozwiązanie umowy za porozumieniem stron / rozwiązanie umowy - skrócony okres wypowiedzenia rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem

Każdemu pracownikowi, zatrudnionemu na umowę o pracę przysługuje urlop wypoczynkowy – jego wymiar jest bezpośrednio uzależniony od stażu pracy (oraz pośrednio od wykształcenia). Podstawowy wymiar urlopu wynosi:

• 20 dni dla pracownika ze stażem pracy poniżej 10 lat
• 26 dni dla pracownika ze stażem pracy powyżej 10 lat

Do stażu pracy wliczane są wszystkie okresy poprzedniego i obecnego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, jak również czas nauki w szkołach z tytułu ukończenia:

• 3 lata stażu przypadku ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej
• 5 lat stażu w przypadku ukończenia średniej szkoły zawodowej
• 5 lat stażu w przypadku ukończenia średniej szkoły zawodowej dla absolwentów szkół zasadniczych
• 4 lata stażu w przypadku szkoły średniej ogólnokształcącej
• 6 lat stażu w przypadku szkoły policealnej
• 8 lat stażu w przypadku szkoły wyższej

Trzeba pamiętać, że powyższe okresy nauki się nie sumują. W przypadku jednoczesnej pracy i nauki można wybierać, co ma być wliczone do stażu pracy.

Pracownik, który zawiera w swoim życiu pierwszą umowę o pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy. Prawo do urlopu nabywa więc po pierwszych 30 dniach pracy.

Pierwszy urlop to 1/12 wymiaru przysługującego nowicjuszowi po roku pracy. I w takim wymiarze należy się za każdy przepracowany miesiąc do końca roku kalendarzowego, w którym rozpoczął swoją karierę zawodową, a nie przez cały rok pracy. Od 1 stycznia następnego roku taki pracownik ma prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego w pełnym wymiarze.

Wymiar urlopu pracownika zatrudnionego na część etatu ustala się proporcjonalnie do jego wymiaru czasu pracy, niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę. Dla przykładu - pracownik o stażu pracy powyżej 10 lat zatrudniony na pół etatu będzie miał prawo do 13 dni urlopu wypoczynkowego.

Przy udzielaniu urlopu jeden dzień urlopu należy przeliczyć na 8 godzin. Zasada ta obowiązuje niezależnie od wymiaru czasu pracy.

Kodeks pracy - dział siódmy - urlopy pracownicze

Te umowy nie mogą wprost zastępować umów o pracę, ale wielu pracodawców próbuje obejść prawo – np. podpisując co miesiąc nową umowę – by zmniejszyć koszty zatrudnienia pracowników o składki na ubezpieczenie społeczne. W przypadku umów o dzieło nie odprowadza się ich w ogóle (chyba, że firma podpisuje taki kontrakt z osobą zatrudnioną na etacie), a w przypadku umów zlecenie są one w niektórych przypadkach niższe o składkę chorobową i wypadkową. Jeśli jednak pracownik nie jest studentem lub uczniem, to ma z tytułu umowy zlecenia płacone składki emerytalna, rentową i zdrowotną. Nie ma natomiast prawa do urlopu.

Co ważne, umowy zlecenia i umowy o dzieło nie mogą mieć cech umów o pracę – to znaczy wykonywania zadań wyznaczonych przez pracodawcę pod jego kierownictwem w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Należy również pamiętać, że umowa zlecenie jest regulowana przez Kodeks cywilny a nie przez Kodeks pracy, jak to jest w przypadku umowy o pracę.

Każda umowa zlecenie musi zawierać:

• strony umowy
• przedmiot zlecenia (w miarę możliwości powinien być określony bardzo dokładnie)
• zakres współpracy
• czas trwania / termin wykonania
• datę i miejsce sporządzenia / podpisania
• wynagrodzenie (umowa zlecenie może być umową nieodpłatną lecz są to rzadkie przypadki)
• informacje o kosztach i stronie które je pokrywa
• zobowiązania zleceniobiorcy
• podpisy stron

Umowa o dzieło ma podobną konstrukcję do umowy zlecenie. Lepiej się jednak sprawdza w przypadku umów na wykonanie czegoś niż w przypadku umów na świadczenie usług. Umowa o dzieło często jest również wykorzystywana ze względu na wyższy niż w innych przypadkach koszt uzyskania przychodu, skutkujący niższym podatkiem.

przykładowa umowa zlecenie / przykładowa umowa o dzieło

Baza CV - zarejestruj swoje CV i daj znaleźć się tysiącom pracodawców regularnie poszukującym nowych pracowników. Jest to jeden z najlepszych sposobów na szukanie lepszej pracy dla osób, które już pracują. Jeżeli już zarejestrowałeś swoje CV, możesz chcieć je uaktualnić
Dodaj swoje CV
Aktualizuj swoje CV

Kalkulator wynagrodzeń - dzięki niemu policzysz swoje wynagrodzenie brutto / netto, poznasz wysokość składek emerytalnych, rentowych i chorobowych oraz wysokość zaliczki na podatek
Kalkulator wynagrodzeń