Umowa o pracę i inne rodzaje umów - poradnik

Podczas ustalania warunków zatrudnienia wielu pracodawców wykorzystuje swoją silniejszą pozycję i wymusza niekorzystne dla pracownika rozwiązania. Warto więc wiedzieć, na co pozwala prawo i co oznacza zawarcie umowy o pracę na czas określony czy umowy cywilnoprawnej.


Zasady zawierania umów o pracę reguluje Kodeks pracy, natomiast przepisy obejmujące umowy zlecenia i umowy o dzieło można znaleźć w Kodeksie cywilnym.


Spis treści

Umowa o pracę i kontrakt menadżerski

Umowa jest podstawowym dokumentem regulującym stosunki pomiędzy pracodawcą i pracownikiem. Każdy pracownik przed przystąpieniem do wykonywania pracy powinien podpisać umowę (może to być również umowa zlecenie lub umowa o dzieło, o czym niżej) z pracodawcą. Najważniejszymi elementami, które muszą się zawsze znaleźć w umowie o pracę i kontrakcie menadżerskim są:


  • stanowisko pracy: nazwa stanowiska oraz zakres obowiązków (może być załącznikiem);
  • czas trwania umowy: umowa na czas określony lub nieokreślony;
  • miejsce wykonywania pracy: w przypadku określenia miejsca pracy jako miasto lub województwo należy pamiętać o możliwym braku refundacji kosztów podróży służbowych na tym obszarze;
  • określenie stron umowy: dane pracownika oraz pracodawcy;
  • wysokość wynagrodzenia oraz jego składniki;
  • wymiar czasu pracy;
  • termin rozpoczęcia pracy;
  • podpis pracodawcy lub osoby przez niego upoważnionej i podpis pracownika.


załącznik przykładowa umowa o pracę / załącznik przykładowy kontrakt managerski



Okres wypowiedzenia

Okres wypowiedzenia jest uzależniony od stażu pracy u danego pracodawcy i charakteru umowy oraz ustaleń z pracodawcą.


W przypadku umowy o pracę na czas nieokreślony okres wypowiedzenia kształtuje się w sposób następujący:


  • 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony do 6 miesięcy
  • 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony powyżej 6 miesięcy
  • 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony powyżej 3 lat.


W przypadków umów na czas określony mam dwa przypadki:


  • umowa zawarta na czas krótszy niż 6 miesięcy – wygasa po upływie okresu jej obowiązywania lub może być rozwiązana wyłącznie za porozumieniem stron;
  • umowa zawarta na czas krótszy niż 6 miesięcy – może być rozwiązana z zachowaniem 2-tygodniowego okresu wypowiedzenia, ale tylko jeśli w umowie wyraźnie zapisano taką możliwość. W przeciwnym razie wygasa po upływie okresu jej obowiązywania lub może być rozwiązana wyłącznie za porozumieniem stron.


W przypadku umów o pracę zawartych na okres próbny wygląda to następująco:


  • 3 dni robocze, jeżeli umowa została zawarta na czas krótszy niż 2 tygodnie;
  • 1 tydzień, gdy umowa została zawarta na czas dłuższy niż 2 tygodnie, ale krótszy niż 3 miesiące;
  • 2 tygodnie, gdy umowa została zawarta na czas 3 miesięcy.


Trzeba pamiętać, że w sytuacji, gdy okres wypowiedzenia liczymy w tygodniach, jego bieg rozpoczyna się w najbliższy poniedziałek po wypowiedzeniu umowy. Gdy okres wypowiedzenia jest liczony w miesiącach, jego bieg rozpoczyna się pierwszego dnia następnego miesiąca po wypowiedzeniu umowy.


Pracownikowi, któremu pracę wymówił pracodawca przysługują dodatkowe dni wolne na poszukiwanie pracy: 2 dni robocze w przypadku okresu wypowiedzenia do 1 miesiąca i 3 dni robocze w przypadku trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia.


załącznik rozwiązanie umowy za porozumieniem stron / załącznik rozwiązanie umowy - skrócony okres wypowiedzenia załącznikrozwiązanie umowy za wypowiedzeniem



Wymiar urlopu

Każdemu pracownikowi, zatrudnionemu na umowę o pracę przysługuje urlop wypoczynkowy – jego wymiar jest bezpośrednio uzależniony od stażu pracy (oraz pośrednio od wykształcenia). Podstawowy wymiar urlopu wynosi:


  • 20 dni dla pracownika ze stażem pracy poniżej 10 lat
  • 26 dni dla pracownika ze stażem pracy powyżej 10 lat

Do stażu pracy wliczane są wszystkie okresy poprzedniego i obecnego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, jak również czas nauki w szkołach z tytułu ukończenia:


  • 3 lata stażu przypadku ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej
  • 5 lat stażu w przypadku ukończenia średniej szkoły zawodowej
  • 5 lat stażu w przypadku ukończenia średniej szkoły zawodowej dla absolwentów szkół zasadniczych
  • 4 lata stażu w przypadku szkoły średniej ogólnokształcącej
  • 6 lat stażu w przypadku szkoły policealnej
  • 8 lat stażu w przypadku szkoły wyższej


Trzeba pamiętać, że powyższe okresy nauki się nie sumują. W przypadku jednoczesnej pracy i nauki można wybierać, co ma być wliczone do stażu pracy.


Pracownik, który zawiera w swoim życiu pierwszą umowę o pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy. Prawo do urlopu nabywa więc po pierwszych 30 dniach pracy.


Pierwszy urlop to 1/12 wymiaru przysługującego nowicjuszowi po roku pracy. I w takim wymiarze należy się za każdy przepracowany miesiąc do końca roku kalendarzowego, w którym rozpoczął swoją karierę zawodową, a nie przez cały rok pracy. Od 1 stycznia następnego roku taki pracownik ma prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego w pełnym wymiarze.


Wymiar urlopu pracownika zatrudnionego na część etatu ustala się proporcjonalnie do jego wymiaru czasu pracy, niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę. Dla przykładu - pracownik o stażu pracy powyżej 10 lat zatrudniony na pół etatu będzie miał prawo do 13 dni urlopu wypoczynkowego.


Przy udzielaniu urlopu jeden dzień urlopu należy przeliczyć na 8 godzin. Zasada ta obowiązuje niezależnie od wymiaru czasu pracy.


Kodeks pracy - dział siódmy - urlopy pracownicze



Umowa zlecenie i umowa o dzieło

Te umowy nie mogą wprost zastępować umów o pracę, ale wielu pracodawców próbuje obejść prawo – np. podpisując co miesiąc nową umowę – by zmniejszyć koszty zatrudnienia pracowników o składki na ubezpieczenie społeczne. W przypadku umów o dzieło nie odprowadza się ich w ogóle (chyba, że firma podpisuje taki kontrakt z osobą zatrudnioną na etacie), a w przypadku umów zlecenie są one w niektórych przypadkach niższe o składkę chorobową i wypadkową. Jeśli jednak pracownik nie jest studentem lub uczniem, to ma z tytułu umowy zlecenia płacone składki emerytalna, rentową i zdrowotną. Nie ma natomiast prawa do urlopu.


Co ważne, umowy zlecenia i umowy o dzieło nie mogą mieć cech umów o pracę – to znaczy wykonywania zadań wyznaczonych przez pracodawcę pod jego kierownictwem w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Należy również pamiętać, że umowa zlecenie jest regulowana przez Kodeks cywilny a nie przez Kodeks pracy, jak to jest w przypadku umowy o pracę.


Każda umowa zlecenie musi zawierać:


  • strony umowy
  • przedmiot zlecenia (w miarę możliwości powinien być określony bardzo dokładnie)
  • zakres współpracy
  • czas trwania / termin wykonania
  • datę i miejsce sporządzenia / podpisania
  • wynagrodzenie (umowa zlecenie może być umową nieodpłatną lecz są to rzadkie przypadki)
  • informacje o kosztach i stronie które je pokrywa
  • zobowiązania zleceniobiorcy
  • podpisy stron

Umowa o dzieło ma podobną konstrukcję do umowy zlecenie. Lepiej się jednak sprawdza w przypadku umów na wykonanie czegoś niż w przypadku umów na świadczenie usług. Umowa o dzieło często jest również wykorzystywana ze względu na wyższy niż w innych przypadkach koszt uzyskania przychodu, skutkujący niższym podatkiem.


załącznik przykładowa umowa zlecenie / załącznik przykładowa umowa o dzieło



Inne narzędzia

Baza CV - zarejestruj swoje CV i daj znaleźć się tysiącom pracodawców regularnie poszukującym nowych pracowników. Jest to jeden z najlepszych sposobów na szukanie lepszej pracy dla osób, które już pracują. Jeżeli już zarejestrowałeś swoje CV, możesz chcieć je uaktualnić
Dodaj swoje CV
Aktualizuj swoje CV

Kalkulator wynagrodzeń - dzięki niemu policzysz swoje wynagrodzenie brutto / netto, poznasz wysokość składek emerytalnych, rentowych i chorobowych oraz wysokość zaliczki na podatek
Kalkulator wynagrodzeń