Samozatrudnienie, działalność zamiast pracy - przejdź na swoje!

W rozumieniu potocznym samozatrudnienie to zastąpienie wcześniejszego stosunku pracy działalnością gospodarczą. W efekcie wcześniejszy pracodawca staje się partnerem gospodarczym wcześniejszego zatrudnionego. Oba podmioty stają się bowiem przedsiębiorcami, osiągającymi przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Jeśli swoją aktywność zawodową możemy sprzedawać w formie pracy na etacie, działalności wykonywanej osobiście lub pozarolniczej działalności gospodarczej, a chcielibyśmy jak najmniej zarobków oddawać do państwa, wówczas powinniśmy wybrać rolę przedsiębiorcy. W przeciwieństwie do pracowników przedsiębiorcy mają preferencje podatkowe oraz prawo do płacenia obowiązkowych składek do ZUS na minimalnym poziomie.

Działalność wykonywana osobiście

Samozatrudnienie, czyli działalność wykonywana osobiście często jest mylona z działalnością gospodarczą, zwłaszcza gdy jest ona wykonywana jednoosobowo. Tymczasem osoba prowadząca działalność gospodarczą zostaje świadomie przedsiębiorcą, w momencie dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Poza nielicznymi wyjątkami np. twórcy, artyści w zakresie pobierania zaliczek na podatek oraz rozliczeń z ZUS osoba wykonująca działalność osobiście jest zadana na płatnika, czyli firmę zlecającą wykonanie czynności mieszczących się w ramach działalności wykonywanej osobiście.

Przeczytaj także: Będziemy płacić składki do ZUS od umów o dzieło? 

Co w umowie?

Osoba samozatrudniająca się może świadczyć działalność na rzecz firm, osób prawnych lub osób fizycznych. Właściciel firmy lub jego przedstawiciel zawiera z nią umowę o świadczenie usług. Obowiązuje przy tym zasada, że do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowach zlecenia.

Samozatrudniający faktycznie prowadzi firmę, którą oznacza swoim imieniem i nazwiskiem. Może w jej nazwie zamieścić dodatkowe oznaczenie wskazujące na przykład na rodzaj i zakres działalności.

Bez ochrony

Umowa z samozatrudnionym może zostać wypowiedziana w każdym czasie. Przepisy nie przewidują żadnych okresów ochronnych dla takiej osoby. Wobec tego umowa może zostać także rozwiązana w czasie jego choroby. Ponadto samozatrudnionego nie obowiązują tak, jak w przypadku pracowników tzw. okresy ochronne przed emeryturą. Gdyby samozatrudnionemu brakowało 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego (tj. dla mężczyzn 65 lat, a dla kobiet 60 lat), a po upływie tych 4 lat miałby prawo do emerytury, to z tego tytułu nie znajduje się w okresie ochronnym przed zwolnieniem. Umowa może zostać z nim rozwiązana.

Zobacz także: Popracujemy dłużej już za cztery lata? 

Ponadto ciąża nie stanowi żadnej ochrony dla kobiety samozatrudniającej się przed rozwiązaniem z nią umowy. Warto wiedzieć, że rozwiązanie umowy wcale nie musi być poprzedzone okresem wypowiedzenia. Kobieta, która karmi dziecko piersią nie ma prawa do przerw na karmienie. Nie można domagać się dwóch dni wolnych od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia z tytułu opieki nad dzieckiem do ukończenia przez nie 14 roku życia. Takie uprawnienia przysługują tylko pracownikom zatrudnionym w zakładzie pracy na umowę o pracę.

Samozatrudniony nie ma prawa do płatnego urlopu wypoczynkowego, nie przysługuje mu także wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. 

Zapamiętaj!

Nie można być jednocześnie osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą i osobą wykonującą działalność osobiście (samozatrudnienie) w tym samym zakresie. Można jednak część swoich przychodów rozliczać jako przychody z działalności gospodarczej, a część w ramach działalności wykonywanej osobiście, jeśli ta druga nie jest przedmiotem działalności gospodarczej.

Rozliczenia z ZUS

Osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Dobrowolne jest dla niej ubezpieczenie chorobowe. W korzystnej sytuacji są emeryci prowadzący działalność gospodarczą. Dla nich ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dobrowolne. Ubezpieczenia te mogą być również dobrowolne, gdy prowadzący działalność ma równocześnie inne tytuły do ubezpieczeń, np. gdy wykonuje umowę o pracę za wynagrodzeniem równym co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę (w 2012 roku jest to 1500 zł brutto), podlega obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Minimalne składki

Kwoty składek na ubezpieczenia społeczne odprowadzanych przez przedsiębiorcę to procent od ich zarobków, ale zadeklarowany jako jako podstawa do obliczenia składki, dochód nie może być mniejszy niż 60 proc. średniego wynagrodzenia krajowego. Osoby rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej mogą płacić składki na ubezpieczenie społeczne od niższej podstawy wymiaru, Ulga ta obowiązuje przez okres 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności. Ta preferencyjna podstawa wynosi 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. W 2012 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 1500 zł, a zatem minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne to 450 zł. 

Przeczytaj również :Masz firmę? Zapłacisz wyższe składki 

KRYSTYNA BRZOZOWSKA