Przywileje przysługujące pracownikowi

Ma on zagwarantowane prawo m.in. do urlopu wypoczynkowego, płatnego urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, jak również do odprawy w przypadku zwolnienia z pracy. Poza tym nie może zarabiać mniej niż płaca minimalna.
Przywileje przysługujące pracownikowi

fot. 123RF

Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Nie ma tutaj znaczenia, czy pracuje na cały etat, 3/4 czy pół. Najważniejsze, że z szefem zawarła pisemną umowę o pracę. W przypadku wspomnianej umowy zastosowanie mają szeroko pojęte przepisy prawa pracy.

Oznacza to, że obowiązuje nie tylko kodeks pracy, ale także ustawa o minimalnym wynagrodzeniu oraz przepisy wykonawcze w znaczący sposób ograniczające swobodę ustaleń zawartych w umowie z pracodawcą.

Płaca nie może być niższa niż minimalna

Zgodnie z prawem, osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę nie może zarabiać mniej niż płaca minimalna. Co roku jest ona podwyższana. Od stycznia 2016 roku wynosi ona 1850 zł brutto. Po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy, w kieszeniach najmniej zarabiających pozostanie ok. 1355 zł netto. Niższa pensja jest naruszeniem praw pracowniczych.

Wyjątek od tej reguły stanowi wynagrodzenie osób rozpoczynających pracę. Zgodnie z prawem, w pierwszym roku nie może być ono niższe niż 80 proc. płacy minimalnej. Oznacza to, że w 2016 roku ci, którzy pracują od niedawna, nie będą mogli zarabiać mniej niż 1480 zł brutto (ok. 1097 zł na rękę).

Przeczytaj też: Płaca minimalna i dodatki do niej w 2016 roku 

Urlop wypoczynkowy w zależności od stażu pracy

Przywilejem pracowniczym jest urlop wypoczynkowy. Jego wymiar wynosi 20 dni (gdy pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat) lub 26 dni (jeśli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat).
Do okresu zatrudnienia, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się wszystkie okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy.

Zgodnie z kodeksem pracy, jedna część urlopu musi wynosić co najmniej 14 dni kalendarzowych. Pracownik sam decyduje, jak podzielić sobie przysługujące mu wolne. Może też od razu wykorzystać cały urlop wypoczynkowy.

Uwaga! W trakcie urlopu pracownik dostaje wynagrodzenie. W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, szef musi pracownikowi wypłacić ekwiwalent pieniężny.

Płatny urlop macierzyński i rodzicielski

Pracownik ma prawo korzystać z płatnego urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Od stycznia tego roku zmieniły się przepisy w tej kwestii. Tak więc teraz obowiązują dwa rodzaje urlopów w związku z narodzinami dziecka: urlop macierzyński (20 tygodni) oraz urlop rodzicielski (32 tygodnie). Razem to 52 tygodnie, czyli tyle, ile było do tej pory.

Co ważne, urlop macierzyński jest obowiązkowy. Zatem nie można z niego zrezygnować. Natomiast urlopu rodzicielskiego rodzic nie musi brać. Może zaraz po macierzyńskim wrócić do pracy.

Zobacz również: Zmiany w urlopach macierzyńskich i rodzicielskich od 2016 roku 

Odprawa za zwolnienie z pracy

Każdemu pracownikowi przysługuje także odprawa w przypadku zwolnienia z pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. 22 lutego br. weszła w życie nowelizacja kodeksu pracy. Zrównała ona okres wypowiedzeń umów na czas określony i na czas nieokreślony.

W przypadku, gdy staż pracy w danym przedsiębiorstwie wynosi mniej niż sześć miesięcy, to okres wypowiedzenia wynosi dwa tygodnie, gdy od pół roku do mniej niż trzech lat - miesiąc, a trzy miesiące, gdy staż wynosi co najmniej trzy lata.

Szczególne przepisy regulują kwestie wysokości odprawy dla pracowników zwalnianych grupowo. Jest ona zależna od wysokości płacy minimalnej. W tym roku nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia. Wynosi więc 27 750 zł brutto.

Inne uprawienia pracowników

Każdemu pracownikowi przysługują też płatne dni wolne na szukanie pracy - 2 dni robocze przy dwutygodniowym albo miesięcznym wypowiedzeniu oraz 3 dni robocze przy trzymiesięcznym wypowiedzeniu.

Należy się mu także dodatek lub czas wolny za pracę w godzinach nadliczbowych oraz dodatek za pracę w porze nocnej. Ten ostatni wynosi 20 proc. stawki godzinowej wynikającej z obowiązującego minimalnego wynagrodzenia. Jest różny w poszczególnych miesiącach, ponieważ zmienia się stawka godzinowa będąca podstawą jego naliczenia w zależności od liczby godzin nominalnego czasu pracy. W tym roku wysokość tego dodatku waha się od 2,10 zł (w marcu, czerwcu, sierpniu i wrześniu) do 2,43 zł brutto (w styczniu) za każdą godzinę pracy w nocy.

Zobacz również: Praca w porze nocnej - jakie wynagrodzenie się należy 

Przerwy w pracy

Pracownikowi przysługują przerwy w pracy - 15-minut w ciągu 8 godzin pracy, o ile pracuje co najmniej 6 godzin na dobę.

W rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe z 1998 roku, wspomniano również o 5-minutowej przerwie po każdej godzinie pracy przy komputerze. Przysługuje ona pod warunkiem, że dobowy wymiar czasu pracy przy monitorze wynosi co najmniej 4 godziny.

Na dodatkową przerwę w pracy mogą liczyć pracownice karmiące piersią, jeśli ich dobowy wymiar czasu pracy wynosi więcej niż 6 godzin. Mają prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy. Pracownica karmiąca więcej niż jedno dziecko ma prawo do dwóch przerw w pracy, po 45 minut każda. Przerwy na karmienie, na wniosek pracownicy, mogą być udzielane łącznie. Zatem młoda mama może np. godzinę wcześniej wyjść z pracy do domu. 

Przeczytaj również: Przerwy w pracy. Ile ich przysługuje pracownikowi? 

Autor: Małgorzata Wąsacz
0komentarzy

Polecamy