Umowa zlecenia i o dzieło - co ze zwolnieniem chorobowym?

Po artykule o chorobowym na umowie zlecenia i o dzieło do redakcji wpłynęło wiele pytań. Poprosiliśmy o odpowiedź eksperta: pani Marta Milej - Krzyształowska – aplikant radcowski w Kancelarii Prawniczej Włodzimierz Głowacki i Wspólnicy odpowiada na pytania czytelników:

Choruję na zleceniu, co robić, by nie zerwano umowy?

W celu ochrony przed rozwiązaniem umowy zleceniobiorca może, na czas pozostawania na zwolnieniu, zapewnić sobie zastępcę. Podkreślić jednak należy, że do podjęcia wykonywania obowiązków zleceniobiorcy przez osobę trzecią, konieczna jest zgoda zleceniodawcy. Może być ona wyrażona zarówno poprzez zawarcie odpowiedniej klauzuli w umowie (wówczas nie ma konieczności każdorazowego wyrażania zgody przez zleceniodawcę) albo ad hoc, w sytuacji zaistnienia konieczności zorganizowania zastępstwa.

Potwierdza to brzmienie art. 738 § 1 Kodeksu cywilnego. Zleceniobiorca musi jednak pamiętać o konieczności niezwłocznego zawiadomienia dającego zlecenie o danych osoby, która będzie go zastępowała oraz miejscu zamieszkania. Dzięki zawiadomieniu odpowiedzialny będzie ewentualnie tylko za brak należytej staranności w wyborze zastępcy.

Wskazać jednak należy, że zgodnie z tzw. zasadą swobody umów wyrażoną w art. 353(1) Kodeksu cywilnego, strony zarówno umowy o dzieło jak i umowy zlecenia, mogą wprowadzić do umowy postanowienia, wzorowane na przepisach kodeksu pracy i stosowane z mocy prawa wobec pracowników. Strony mogą ustalić np., że zleceniobiorcy przysługiwać będzie ochrona przed rozwiązaniem umowy w przypadku usprawiedliwionej niemożności wykonywania zlecenia z uwagi na chorobę. Powyższe uregulowania umowy zlecenia czy umowy o dzieło zależą jednak wyłącznie od zgodnej woli obu stron umowy.

Czy należy się zasiłek chorobowy z ZUS? Albo wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy?

Umowa zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu wtedy, gdy zleceniobiorca jest równocześnie zatrudniony u zleceniodawcy na podstawie umowy o pracę. Dotyczy to również sytuacji, w której umowa zlecenia jest jedynym tytułem do ubezpieczenia, tzn. osoba nie zawarła innej umowy zlecenia i nie podejmuje innego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Jeżeli zleceniobiorca podejmuje jednocześnie kilka umów zlecenia, tylko jedna z tych umów podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Ubezpieczenie chorobowe, które decyduje o uprawnieniu do otrzymania zasiłku chorobowego w przypadku choroby, jest w przypadku umowy zlecenia dobrowolne.
Umowa o dzieło, co do zasady nie podlega ubezpieczeniom społecznym, w konsekwencji wykonawca dzieła nie może również przystąpić do ubezpieczenia chorobowego. Wyjątkiem jest jednak umowa o dzieło zawarta lub wykonywana na rzecz własnego pracodawcy, to znaczy kiedy zamawiający dzieło jest jednocześnie pracodawcą (na podstawie umowy o pracę). Wówczas umowa o dzieło podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Wykonawca może zatem dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia chorobowego, zapewniając sobie zasiłek na czas trwania niedyspozycji.
Jeżeli zleceniobiorca lub wykonawca dzieła zgłosi wniosek o objęcie ubezpieczeniem chorobowym, to prawo do stosownego zasiłku nabędzie najwcześniej od 91. dnia ubezpieczenia.

Gdy sprzątaczka na umowie zlecenia przechoruje tydzień, pracodawca potrąci jej to z pensji?

Jeśli pomiędzy stronami zostanie zawarta umowa zlecenie, zgodnie z którą zleceniobiorca (sprzątaczka) zobowiązuje się do wykonywania zlecenia w określonym czasie i miejscu, w przypadku choroby musi liczyć się z sytuacją, w której zleceniodawca nie wypłaci jej wynagrodzenia za ten okres. Co więcej, jeżeli w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (nieposprzątanie powierzchni) zleceniodawca poniesie szkodę, może wystąpić o jej naprawienie żądając stosownego odszkodowania. Strony mogą jednak uregulować tę kwestię wprowadzając do podpisywanej umowy paragrafy dotyczące np. zwolnienia zleceniobiorcy z obowiązku wykonywania zlecenia na czas choroby, poświadczonej stosownym dokumentem lekarskim czy zachowania prawa do wynagrodzenia za okres choroby.

Czy zdiagnozowana choroba, poświadczona zaświadczeniem lekarskim chroni przed konsekwencjami związanymi z niewykonania na czas umowy (np. kara za opóźnione oddanie dzieła).

W umowie zlecenie nie uregulowano w sposób szczególny kwestii niewykonania zlecenia i poniesienia w związku z tym szkody przez zleceniodawcę, w związku z tym zastosowanie znajdą tutaj przepisy ogólne Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 471 zleceniobiorca obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania wynikającego z umowy zlecenia. Wyjątkiem jest wystąpienie okoliczności, za które zleceniobiorca odpowiedzialności nie ponosi, które spowodowały niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Oznacza to, że jeżeli w wyniku choroby zleceniobiorcy, zleceniodawca poniesie szkodę majątkową, będzie mógł żądać od zleceniobiorcy stosownego odszkodowania.

Wskazać należy, że podstawową przesłanką powstania odpowiedzialności odszkodowawczej jest powstanie konkretnej szkody majątkowej. Dla możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania istotne jest, aby szkoda powstała wskutek zawinionego zachowania zleceniobiorcy, a nadto aby istniał adekwatny związek przyczynowy między powstaniem szkody a zachowaniem sprawcy. Oznacza to, że zleceniodawca będzie mógł zwolnić się z odpowiedzialności za powstałą szkodę, jeżeli wykaże, że powstała ona wskutek okoliczności, za które odpowiedzialności nie ponosi.

Powyższe uregulowania mają również zastosowanie do umowy o dzieło. Osobno uregulowana została jednak kwestia opóźnienia wykonywania dzieła. Jeżeli wskutek choroby wykonawca dzieła opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może, bez wyznaczenia terminu dodatkowego, rozwiązać umowę jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła.

Strony mogą oczywiście inaczej w łączącej je umowie określić zasady odpowiedzialności zleceniobiorcy i wykonawcy dzieła.