Zakaz pracy – rodzaje zakazów, kogo i kiedy one obowiązują?

Nie każdy pracownik i nie zawsze może pracować. Nie wynika to z jego niechęci. Tak stanowią przepisy. Piszemy o zakazie pracy w niedzielę i święta, zakazie pracy u konkurencji oraz zakazie pracy w nadgodzinach i porze nocnej.
Warunki pracy
Nie każdy pracownik może wykonywać m.in. pracę w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej. Przepisy jasno określają te kwestie.

fot. Claudio Scott (Pixabay.com)

Kodeks pracy określa m.in. warunki pracy. Okazuje się jednak, że praca – mimo chęci kandydata, jak i zaangażowania pracodawcy – nie może być wykonywana. W uzasadnionych sytuacjach obowiązuje zakaz pracy. Przedstawiamy rodzaje zakazów pracy.

Zakaz pracy w niedziele i święta

Dni ustawowo wolne od pracy to: 1 stycznia (Nowy Rok), 6 stycznia (Trzech Króli), pierwszy i drugi dzień Wielkanocy, 1 maja (Święto Pracy), 3 maja (Święto Konstytucji), Boże Ciało, 15 sierpnia (Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, Święto Wojska Polskiego), 1 listopada (Wszystkich Świętych), 11 listopada (Święto Niepodległości), 25 i 26 grudnia (pierwszy i drugi dzień świąt Bożego Narodzenia).

Są jednak branże, których specyfika, np. tok produkcji, nie pozwala na zagwarantowanie przerwy w niedziele i święta. W takim przypadku praca wykonywana w dzień ustawowo wolny od pracy musi zostać pracownikowi zrekompensowana. Wówczas pracodawca jest zobowiązany dać mu inny dzień wolny od pracy.

Najwięcej sporów dotyczy zakazu pracy w handlu w niedziele i święta. U nas na razie jest on realizowany w połowie. To znaczy: sklepy i inne placówki handlowe mogą być otwarte w niedzielę, lecz muszą być zamknięte w wyżej wymienione święta. Gdy pracownik pracował w niedzielę, to szef musi udzielić mu dnia wolnego, najlepiej w ciągu 6 dni przed niedzielą, którą spędził w pracy lub w ciągu 6 dni po tej niedzieli pracującej. Jeżeli jest to niemożliwe, to pracownik powinien wybrać wolny dzień do końca okresu rozliczeniowego. Gdy natomiast również to jest niemożliwe, pracownikowi należy się wynagrodzenie z dodatkiem w wysokości 100 procent za każdą godzinę spędzoną pracy w niedzielę. W sytuacji, gdy pracownik pracował w święto, należy mu udzielić dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego, a jeśli to niemożliwe, wtedy pracownikowi przysługuje dodatek do pensji w wysokości 100 procent za każdą przepracowaną w święto godzinę. Jeżeli święto przypada w niedzielę, pracownikowi należy się dzień wolny jak za pracę w niedzielę.

Zakaz pracy u konkurencji

Zakaz ma 2 formy. Pierwsza to zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej podczas trwania stosunku pracy. Wtedy pracownik zatrudniony w jednej firmie nie może jednocześnie wykonywać pracy w drugiej firmie, stanowiącej konkurencję dla tej pierwszej. Ten zakaz pracodawca może wprowadzić w odniesieniu do wszystkich swoich podwładnych. Drugi zakaz może obowiązywać pracownika po ustaniu stosunku pracy, czyli gdy on przestanie już pracować w tej firmie. Nie zawsze pracodawca może zakazać pracy dla konkurencji, gdy ustanie z nim stosunek pracy. Ten zakaz może obowiązywać jedynie w sytuacji, gdy pracownik miał dostęp do szczególnie ważnych informacji, a ich ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na wymierne szkody. Mogą być to np. tajemnice handlowe czy techniczne przedsiębiorstwa.

Polecamy też poradnik: Zakaz konkurencji w umowie

W praktyce zakaz pracy u konkurencji po ustaniu zatrudnienia wynosi najczęściej od 3 miesięcy do 2 lat. W tym czasie pracownik otrzymuje odszkodowanie od pracodawcy, który na niego taki zakaz nałożył. Ta swoista rekompensata wynosi minimum 25 procent wynagrodzenia otrzymywanego przez pracownika przed rozwiązaniem z nim umowy o pracę. Co ważne: gdy umowa o zakazie konkurencji została podpisana na okres trwającego zatrudnienia, to odszkodowanie może być ustalone w dowolnej wysokości.

Zakaz pracy w nadgodzinach i porze nocnej

Zakaz ten obowiązuje wybrane grupy pracowników. Są to pracownicy młodociani i pracownice ciężarne. Pracownik, który nie ukończył 16. roku życia, nie może pracować dłużej niż 6 godzin na dobę, a pracownikowi młodocianemu (16-18 lat) nie wolno pracować powyżej 8 godzin na dobę. Pora nocna dla pracownika młodocianego przypada między godzinami od 22 do 6. Jeśli natomiast nie ma on ukończonych 16 lat oraz nie skończył gimnazjum i nie posiada kwalifikacji do odbycia przygotowania zawodowego, pora nocna przypada w godz 20-6.

Warto wiedzieć: Praca w porze nocnej, czyli jakie wynagrodzenie się należy 

Pracownica ciężarna nie może pracować dłużej niż 8 godzin na dobę oraz w godzinach nocnych. Ciężarnej pracownicy nie wolno wysyłać też na delegacje, jeżeli ona nie wyda na to zgody. Pracujący rodzic do ukończenia przez dziecko 4. roku życia, może natomiast zostać zatrudniony w nadgodzinach, w porze nocnej oraz oddelegowany poza stałe miejsce pracy tylko wtedy, gdy się na to zgodzi.

Inne pomysły dotyczące zakazu pracy

W połowie bieżącego roku pojawiła się jeszcze jedna propozycja: zakaz pracy dla studentów. Jeden z polityków Nowoczesnej, prof. Tadeusz Gadacz, stwierdził ostatnio, że studenci, którzy kształcą się za darmo, powinni mieć zakaz pracy. Jego zdaniem bowiem, pracujący studenci opuszczają zajęcia na uczelniach (nie przychodzą m.in. na seminaria), co jest spowodowane obowiązkami wynikającymi z pracy. W konsekwencji marnują się pieniądze z budżetu państwa przeznaczane na finansowanie studiów. Pomysł spotkał się z ostrą krytyką m.in. internautów. Na razie jednak na samym pomyśle stanęło. Katarzyna Lubnauer, szefowa klubu poselskiego Nowoczesnej, podkreśla, że to nie jest stanowisko partii, tylko opinia własna profesora i ona się z tą opinią nie zgadza.

Wcześniej, bo jesienią 2016 roku, zrobiło się głośno o innym pomyśle polityków. Tamtym razem rząd sugerował, że w Polsce powinien obowiązywać zakaz dorabiania na emeryturze. Kontrowersyjna propozycja jednak upadła. 

Autor: Sławomir Bobbe
0komentarzy

Polecamy