Jak przeliczyć wysokość emerytury. Poradnik

Chyba już tylko emeryci urodzeni do końca 1948 roku mogą liczyć na to, że jeśli będą mogli przeliczyć emeryturę, będzie ona wyższa od dotychczasowej. Dla emerytów urodzonych w 1949 roku i później przepisy zostały zmienione na mniej korzystne.
Emerytka

fot. clarita

Potocznie mówi się o "przeliczeniu" emerytury, choć pracownicy ZUS rozróżniają dwa terminy - ustalenie na nowo wysokości świadczenia oraz ponowne obliczenie wysokości już przyznanej emerytury. Aby nie komplikować sprawy, zostaniemy przy potocznym rozumieniu "przeliczenia".
Pamiętajmy, że ważna jest data urodzenia emeryta. Bo w zależności od tego, objęła go lub nie reforma emerytalna. A to wpływa na sposoby przeliczenia świadczenia.

Nieobjęci reformą

Dla osób urodzonych do końca 1948 roku emerytura wyliczona jest z uwzględnieniem zarobków i stażu pracy, jak się to potocznie mówi "po staremu". Dla nich przeliczenie oznacza wyższe świadczenie.
Przypomnijmy, jakie są na to sposoby.

I. Nowe dokumenty, potwierdzające dłuższy staż ubezpieczeniowy lub /i korzystniejsze zarobki
Mogło się zdarzyć, że przechodząc na emeryturę pracownik nie miał pełnej dokumentacji potwierdzającej staż pracy i osiągane zarobki. Jeśli po latach uda się zdobyć jeden z tych dokumentów lub oba, warto sprawdzić, czy nie będą one miały wpływu na wysokość otrzymywanej emerytury. Na pewno jej wysokość podwyższy dłuższy staż pracy. Natomiast nowe zaświadczenie o nieuwzględnionych zarobkach można wykorzystać, jeśli kwoty okażą się korzystniejsze od tych, które ZUS przyjął do wyliczenia podstawy wymiaru emerytury.

II. Dorabianie
Kto osiągnął ustawowy wiek emerytalny może dorabiać bez ograniczeń. Nieważne, czy jest na emeryturze wcześniejszej, czy zwykłej.
A. Jeśli za pracującego emeryta pracodawca opłaca składki ubezpieczenia społecznego, emeryt powiększa swój ubezpieczeniowy staż. Może wówczas wystąpić o przeliczenie wysokości emerytury - nie częściej niż po zakończeniu kwartału kalendarzowego. Jeśli przestanie pracować - w każdej chwili.
B. Poza tym można złożyć wniosek o ponowne wyliczenie podstawy wymiaru emerytury z uwzględnieniem zarobków osiąganych po przyznaniu emerytury.
Jeśli nowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury będzie wyższy od dotychczasowego, to do obliczenia emerytury zostanie uwzględniona kwota bazowa, obowiązująca w dniu złożenia wniosku o przeliczenie.
Jeśli wskaźnik będzie niższy, to obowiązuje stara kwota bazowa – nie ma przeliczenia.
C. Na dorabianiu mogą skorzystać osoby, które po przejściu na wcześniejszą emeryturę przez 30 miesięcy podlegały ubezpieczeniom społecznym. Wówczas, po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego, mogą zgłosić wniosek o obliczenie nowej emerytury (z powodu ukończenia wieku emerytalnego). Część socjalna (24 proc. kwoty bazowej) zostanie obliczona od aktualnej kwoty bazowej.
D. Jeśli emeryt miał przyznaną emeryturę obliczoną na starych zasadach, jednak nie pobrał ani jednego świadczenia (bo kontynuował zatrudnienie) i do przeliczenia wskaże zarobki choćby częściowo uzyskane po przyznaniu emerytury - nowe świadczenie zostanie wyliczone od kwoty bazowej obowiązującej w dniu złożenia wniosku.
Może się okazać, że co prawda nowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury będzie niższy, ale zrekompensuje to wyższa kwota bazowa.
E. Jeśli emeryt mając prawo do emerytury obliczonej na starych zasadach pracuje, opłaca składki ubezpieczenia społecznego i do ponownego obliczenia wysokości emerytury wskaże zarobki w całości uzyskane po jej przyznaniu (z kolejnych 10 lat kalendarzowych), oraz wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniesie co najmniej 130 proc. - emerytura zostanie obliczona od nowej kwoty bazowej. Uwaga! Te warunki muszą być spełnione łącznie.

III. Z emerytury wcześniejszej na zwykłą
Emeryt, który po przyznaniu wcześniej emerytury pracował (podlegał ubezpieczeniu społecznemu) co najmniej 30 miesięcy, po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego może złożyć wniosek o wyliczenie emerytury zwykłej. Wtedy część socjalna (24 proc. kwoty bazowej) liczona jest od kwoty bazowej obowiązującej w dniu złożenia wniosku o przeliczenie emerytury. (patrz: Dorabianie pkt. C)

IV. Przejście z renty na emeryturę
Kto ma prawo do renty z powodu niezdolności do pracy i osiągnie wiek emerytalny - może złożyć wniosek o emeryturę. Wniosek można złożyć miesiąc przed ukończeniem tego wieku.
Jeśli się tego nie zrobi, ZUS z urzędu wyliczy emeryturę na podstawie dokumentów, które posiada, wybierając wariant najkorzystniejszy dla zainteresowanego.
Jeśli rencista pracuje i złoży wniosek o przyznanie emerytury, to by ją otrzymywać musi rozwiązać stosunek pracy. Natomiast jeśli wniosku nie złoży i ZUS z urzędu wyliczy mu emeryturę – nie musi rozwiązywać umowy o pracę.

Emeryci objęci reformą

A co z osobami urodzonymi po 31 grudnia 1948 roku? Kobiety urodzone w okresie 1949–1953 r., mają wyliczoną emeryturę w sposób mieszany: częściowo według zasad sprzed reformy, częściowo w sposób kapitałowy, czyli z uwzględnieniem kapitału początkowego i składek zapisanych na indywidualnym koncie. Suma zwaloryzowanego kapitału i zwaloryzowanych składek dzielona jest przez liczbę miesięcy dalszego przewidywanego trwania życia. To dane statystyczne ogłaszane przez GUS.

Osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 roku za sprawą przepisu, który wszedł w życie 1 stycznia 2013 roku, pogorszyły się warunki przejścia z emerytury wcześniejszej na zwykłą.

I. Z emerytury wcześniejszej na zwykłą
Emeryci (w praktyce dotyczy to kobiet urodzonych w latach 1949-53), którzy mają prawo do wcześniejszej emerytury, po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego mogą złożyć wniosek o przejście na emeryturę powszechną, obliczoną według nowych zasada, czyli na podstawie zwaloryzowanego kapitału początkowego i zwaloryzowanych składek podzielonych przez dalsze przewidywane trwanie życia. Do końca 2012 roku dla wielu pań tak wyliczona emerytura okazywała się korzystna.

Ale od 1 stycznia 2013 roku obowiązuje przepis, który mówi, że podstawa obliczenia emerytury z systemu zreformowanego pomniejszana jest o kwotę pobranych wcześniejszych emerytur.
Od podstawy obliczenia emerytury, którą stanowi kwota zwaloryzowanego kapitału i zwaloryzowanych składek zapisanych na indywidualnym koncie w ZUS, odejmowana jest suma świadczeń wypłaconych na wcześniejszej emeryturze. Pomniejszona w ten sposób podstawa emerytury dzielona jest przez średnie dalsze trwanie życia. Jeśli wyliczona w ten sposób emerytura okazuje się niższa, ZUS wypłaca świadczenie w dotychczasowej wysokości.

Ten niekorzystny zapis znalazł się w ustawie z 11 maja 2012 roku, podnoszącej wiek emerytalny. Mówi on, że jeśli ubezpieczony pobrał emerytury przyznane na podstawie art. 26b, 46, 50 , 50a, 50e, 184 lub art. 88 Karty nauczyciela (są to emerytury wcześniejsze dla osób pracujących w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wcześniejsze górnicze, kolejowe oraz częściowe, które dopiero się pojawią), to od podstawy wyliczenia emerytury powszechnej odejmowana jest suma pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne (czyli kwoty brutto).

Podkreślamy: dotyczy to osób urodzonych po 31 grudnia 1948 roku.
Nie ma jednak konieczności przechodzenia z emerytury wcześniejszej na zwykłą. Na wcześniejszej emeryturze można zostać do końca życia. Ograniczenia w wysokości dorabiania przez emerytów związane są z wiekiem, a nie z rodzajem pobieranego świadczenia.

II. Dla dorabiających emerytów
A. Jeśli po przyznaniu wcześniejszej emerytury, liczonej według nowych zasad emeryt pracował i podlegał ubezpieczeniom społecznym, może złożyć wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia. Składki zapisane na koncie emeryta po dniu, w którym ustalono prawo do emerytury, są waloryzowane i dzielone przez liczbę miesięcy dalszego przewidywanego trwania życia. Kwota wynikająca z dzielenia powiększa dotychczasową emeryturę.
Wniosek można składać nie częściej niż po zakończeniu roku kalendarzowego, albo po ustaniu ubezpieczenia emerytalno-rentowego.
Jeśli emerytura była już w ten sposób przeliczana, to pod uwagę bierze się składki zapisane na koncie od miesiąca po złożeniu wniosku o ponowne wyliczenie emerytury.
B. W szczególnej sytuacji znaleźli się emeryci, którzy na emeryturę przeszli przed 1 stycznia 2011 roku i bez rozwiązania umowy o pracę kontynuowali zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy. Przepisy początkowo im na to pozwalały.

Od 2011 roku jednak wymagały, by emeryci zwolnili się do końca września 2011 roku i na nowo zatrudnili. Jeśli tego nie zrobili, od października 2011 roku ZUS zawiesił im wypłatę świadczenia.
Właśnie dla tych emerytów, którzy nie zwolnili się z pracy i ZUS zawiesił wypłatę świadczenia, pojawił się nowy sposób przeliczenia emerytury. Jeśli od października 2011 roku pracowali nieprzerwanie co najmniej 18 miesięcy i przez ten czas mieli zawieszoną wypłatę świadczenia, mogą wystąpić do ZUS z wnioskiem o ponowne wyliczenie wysokości emerytury. Mówi o tym ustawa z dnia 10 czerwca 2011 roku O zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która weszła w życie 1 października 2011 roku.
Ale - uwaga! - wniosek można złożyć nie wcześniej niż po ustaniu ubezpieczeń emerytalno-rentowych. Czyli krótko mówiąc - trzeba zwolnić się z pracy.

Warto pamiętać!
– Niezależnie od tego, czy kogoś reforma objęła, czy nie – emerytura przeliczana jest zawsze na wniosek zainteresowanego. Od tej zasady jest tylko jeden wyjątek – przejście z renty z tytułu niezdolności do pracy na emeryturę z powodu osiągnięcia ustawowego wieku emerytalnego. Omówiliśmy to wyżej w części dla osób urodzonych do końca 1948 roku.
– Od początku bieżącego roku powszechny wiek emerytalny ustalany jest indywidualnie, w zależności od daty urodzenia.
– Zawsze, PRZED UPRAWOMOCNIENIEM SIĘ DECYZJI, możemy wycofać wniosek i wtedy ZUS uznaje sprawę za niebyłą.
– Niezależnie od tego, czy emerytura wyliczona jest "po staremu" (sprzed reformy), czy w sposób kapitałowy lub mieszany, obowiązuje zasada, że kto nie osiągnął ustawowego wieku emerytalnego (od bieżącego roku zależy on od daty urodzenia), jeśli pobiera świadczenie, to może osiągać przychody w ograniczonej wysokości. Przychody przekraczające 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powodują zmniejszenie wysokości świadczenia, a przekraczające 130 proc. – zawieszenie wysokości świadczenia.

Autor: Jolanta Zielazna
Współpraca: Pracownikom Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych Oddziału ZUS w Bydgoszczy dziękuję za merytoryczną pomoc w przygotowaniu poradnika.
0komentarzy