Kodeks pracy - Dział IX - Zatrudnianie młodocianych

Dział dziewiąty
Zatrudnianie młodocianych

Rozdział I
Przepisy ogólne

[Art. 190.
§ 1. Młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie
przekroczyła 18 lat.
§ 2. Zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16 lat.]
nowe brzmienia art. 190 oraz pkt 3 i 4 w §5 w art. 191 wchodzą w życie z dn.1.09.2018 r. (Dz.U. z 2009 r. Nr 56, poz. 458)
<Art. 190.
§ 1. Młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 15 lat, a
nie przekroczyła 18 lat.
§ 2. Zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 15 lat.>
Art. 191.
§ 1. Wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy:
1) ukończyli co najmniej gimnazjum,
2) przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju
nie zagraża ich zdrowiu.
§ 2. Młodociany nie posiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony
tylko w celu przygotowania zawodowego.
§ 3. Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia zasady i warunki odbywania
przygotowania zawodowego oraz zasady wynagradzania młodocianych w tym
okresie.
§ 4. (uchylony).
§ 5. Minister Pracy i Polityki Socjalnej w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej
może w drodze rozporządzenia określić przypadki, w których wyjątkowo
jest dopuszczalne:
1) zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum,
2) zwolnienie młodocianych nie posiadających kwalifikacji zawodowych od
odbycia przygotowania zawodowego,
[3) zatrudnianie osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum,]
<3) zatrudnianie osób niemających 15 lat, które ukończyły gimnazjum,>
[4) zatrudnianie osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum.]
<4) zatrudnianie osób niemających 15 lat, które nie ukończyły gimnazjum.>
Art. 192.
Pracodawca jest obowiązany zapewnić młodocianym pracownikom opiekę i pomoc,
niezbędną dla ich przystosowania się do właściwego wykonywania pracy.
Art. 193.
Pracodawca jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników młodocianych.

Rozdział II
Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego

Art. 194.
Do zawierania i rozwiązywania z młodocianymi umów o pracę w celu przygotowania
zawodowego mają zastosowanie przepisy kodeksu dotyczące umów o pracę na
czas nie określony ze zmianami przewidzianymi w art. 195 i 196.
Art. 195.
§ 1. Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego powinna określać w
szczególności:
1) rodzaj przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do
wykonywania określonej pracy),
2) czas trwania i miejsce odbywania przygotowania zawodowego,
3) sposób dokształcania teoretycznego,
4) wysokość wynagrodzenia.
§ 2. Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia określić przypadki, w których
jest dopuszczalne zawieranie na czas określony umów o pracę w celu przygotowania
zawodowego.
Art. 196.
Rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o pracę zawartej w celu przygotowania
zawodowego dopuszczalne jest tylko w razie:
1) niewypełniania przez młodocianego obowiązków wynikających z umowy o
pracę lub obowiązku dokształcania się, pomimo stosowania wobec niego
środków wychowawczych,
2) ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,
3) reorganizacji zakładu pracy uniemożliwiającej kontynuowanie przygotowania
zawodowego,
4) stwierdzenia nieprzydatności młodocianego do pracy, w zakresie której odbywa
przygotowanie zawodowe.

Rozdział III
Dokształcanie

Art. 197.
§ 1. Pracownik młodociany jest obowiązany dokształcać się do ukończenia 18 lat.
§ 2. W szczególności pracownik młodociany jest obowiązany:
1) do dokształcania się w zakresie szkoły podstawowej i gimnazjum, jeżeli
szkoły takiej nie ukończył,
2) do dokształcania się w zakresie szkoły ponadgimnazjalnej lub w formach
pozaszkolnych.
Art. 198.
Pracodawca jest obowiązany zwolnić młodocianego od pracy na czas potrzebny do
wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych w związku z dokształcaniem się.
Art. 199.
Jeżeli młodociany nie ukończył przygotowania zawodowego przed osiągnięciem 18
lat, obowiązek dokształcania się, stosownie do przepisów art. 197, może być przedłużony
do czasu ukończenia przygotowania zawodowego.
Art. 200.
Minister Pracy i Polityki Socjalnej w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej
może w drodze rozporządzenia określić przypadki, w których wyjątkowo jest dopuszczalne
zwolnienie młodocianych od obowiązku dokształcania się.

Rozdział IIIa
Zatrudnianie młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe

Art. 2001.
§ 1. Młodociany może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę przy wykonywaniu
lekkich prac.
§ 2. Praca lekka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego
młodocianego, a także nie może utrudniać młodocianemu wypełniania
obowiązku szkolnego.
§ 3. Wykaz lekkich prac określa pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego
zadania służby medycyny pracy. Wykaz ten wymaga zatwierdzenia
przez właściwego inspektora pracy. Wykaz lekkich prac nie może zawierać
prac wzbronionych młodocianym, określonych w przepisach wydanych na
podstawie art. 204.
§ 4. Wykaz lekkich prac ustala pracodawca w regulaminie pracy. Pracodawca, który
nie ma obowiązku wydania regulaminu, ustala wykaz lekkich prac w osobnym
akcie.
§ 5. Pracodawca jest obowiązany zapoznać młodocianego z wykazem lekkich prac
przed rozpoczęciem przez niego pracy.
Art. 2002.
§ 1. Pracodawca ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego
przy lekkiej pracy, uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą
z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego.
§ 2. Tygodniowy wymiar czasu pracy młodocianego w okresie odbywania zajęć
szkolnych nie może przekraczać 12 godzin. W dniu uczestniczenia w zajęciach
szkolnych wymiar czasu pracy młodocianego nie może przekraczać 2 godzin.
§ 3. Wymiar czasu pracy młodocianego w okresie ferii szkolnych nie może przekraczać
7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu. Dobowy wymiar czasu pracy
młodocianego w wieku do 16 lat nie może jednak przekraczać 6 godzin.
§ 4. Wymiar czasu pracy określony w § 2 i 3 obowiązuje także w przypadku, gdy
młodociany jest zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy. Przed nawiązaniem
stosunku pracy pracodawca ma obowiązek uzyskania od młodocianego
oświadczenia o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego
pracodawcy.

Rozdział IV
Szczególna ochrona zdrowia

Art. 201.
§ 1. Młodociany podlega wstępnym badaniom lekarskim przed przyjęciem do pracy
oraz badaniom okresowym i kontrolnym w czasie zatrudnienia.
§ 2. Jeżeli lekarz orzeknie, że dana praca zagraża zdrowiu młodocianego, pracodawca
jest obowiązany zmienić rodzaj pracy, a gdy nie ma takiej możliwości,
niezwłocznie rozwiązać umowę o pracę i wypłacić odszkodowanie w wysokości
wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Przepis art. 51 § 2 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Pracodawca jest obowiązany przekazać informacje o ryzyku zawodowym, które
wiąże się z pracą wykonywaną przez młodocianego, oraz o zasadach ochrony
przed zagrożeniami również przedstawicielowi ustawowemu młodocianego.
Art. 202.
§ 1. Czas pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać 6 godzin na
dobę.
§ 2. Czas pracy młodocianego w wieku powyżej 16 lat nie może przekraczać 8 godzin
na dobę.
§ 3. Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym
z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa
się ona w godzinach pracy.
§31. Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny,
pracodawca jest obowiązany wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie
30 minut, wliczaną do czasu pracy.
§ 4. (uchylony).
Art. 203.
§ 1. Młodocianego nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze
nocnej.
§ 11. Pora nocna dla młodocianego przypada pomiędzy godzinami 2200 a 600. W
przypadkach określonych w art. 191 § 5 pora nocna przypada pomiędzy godzinami
2000 a 600.
§ 2. Przerwa w pracy młodocianego obejmująca porę nocną powinna trwać nieprzerwanie
nie mniej niż 14 godzin.
§ 3. Młodocianemu przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin
nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.
Art. 204.
§ 1. Nie wolno zatrudniać młodocianych przy pracach wzbronionych, których wykaz
ustala w drodze rozporządzenia Rada Ministrów.
§ 2. (uchylony).
§ 3. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może zezwolić na zatrudnianie
młodocianych w wieku powyżej 16 lat przy niektórych rodzajach prac wzbronionych, jeżeli jest to potrzebne do odbycia przygotowania zawodowego, określając
jednocześnie warunki zapewniające szczególną ochronę zdrowia młodocianych
zatrudnionych przy tych pracach.

Rozdział V
Urlopy wypoczynkowe

Art. 205.
§ 1. Młodociany uzyskuje z upływem 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy
prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych.
§ 2. Z upływem roku pracy młodociany uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze 26
dni roboczych. Jednakże w roku kalendarzowym, w którym kończy on 18 lat,
ma prawo do urlopu w wymiarze 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu
uzyskał przed ukończeniem 18 lat.
§ 3. Młodocianemu uczęszczającemu do szkoły należy udzielić urlopu w okresie
ferii szkolnych. Młodocianemu, który nie nabył prawa do urlopu, o którym
mowa w § 1 i 2, pracodawca może, na jego wniosek, udzielić zaliczkowo urlopu
w okresie ferii szkolnych.
§ 4. Pracodawca jest obowiązany na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących,
udzielić mu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze
nie przekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy. Okres
urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia
pracownicze.
§ 5. W sprawach nie uregulowanych przepisami niniejszego rozdziału do urlopów
przysługujących młodocianym stosuje się przepisy działu siódmego.

Rozdział VI
Rzemieślnicze przygotowanie zawodowe

Art. 206.
Przepisy art. 190–205 stosuje się odpowiednio do młodocianych zatrudnionych na
podstawie umowy o przygotowanie zawodowe u pracodawców będących rzemieślnikami.