Kodeks pracy - Dział VI - Czas pracy

Dział szósty Kodeksu określa zasady, na jakich rozliczać można czas pracy zatrudnionego. Wskazuje, między innymi, maksymalny dobowy wymiar pracy, minimalne okresy wypoczynku oraz zasady pracy w godzinach nocnych, w dni wolne oraz w godzinach nadliczbowych.

DZIAŁ SZÓSTY
CZAS PRACY

Rozdział I
Przepisy ogólne
 

Art. 128.
§ 1. Czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.
§ 2. Ilekroć w przepisach działu jest mowa o:
1) pracy zmianowej – należy przez to rozumieć wykonywanie pracy według ustalonego rozkładu czasu pracy przewidującego zmianę pory wykonywania pracy przez poszczególnych pracowników po upływie określonej liczby godzin, dni lub tygodni,
2) pracownikach zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy – należy przez to rozumieć pracowników kierujących jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępców lub pracowników wchodzących w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy oraz głównych księgowych.
§ 3. Do celów rozliczania czasu pracy pracownika:
1) przez dobę – należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
2) przez tydzień – należy rozumieć 7 kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego.

Rozdział II
Normy i ogólny wymiar czasu pracy

Art. 129.
§ 1. Czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy, z zastrzeżeniem art. 135–138, 143 i 144. .
§ 2. W każdym systemie czasu pracy, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technicznymi lub dotyczącymi organizacji pracy, okres rozliczeniowy może być przedłużony, nie więcej jednak niż do 12 miesięcy, przy zachowaniu ogólnych zasad dotyczących ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników. 
§ 3. Rozkład czasu pracy danego pracownika może być sporządzony – w formie pisemnej lub elektronicznej – na okres krótszy niż okres rozliczeniowy, obejmujący jednak co najmniej 1 miesiąc.
Pracodawca przekazuje pracownikowi rozkład czasu pracy co najmniej na 1 tydzień przed rozpoczęciem pracy w okresie, na który został sporządzony ten rozkład.
§ 4. Pracodawca nie ma obowiązku sporządzania rozkładu czasu pracy, jeżeli:
1) rozkład czasu pracy pracownika wynika z prawa pracy, obwieszczenia, o którym mowa w art. 150 § 1, albo z umowy o pracę,
2) w porozumieniu z pracownikiem ustali czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy wynikający z norm określonych w § 1; w takim przypadku rozkład czasu pracy ustala pracownik,
3) na pisemny wniosek pracownika stosuje do niego rozkłady czasu pracy, o których mowa w art. 1401,
4) na pisemny wniosek pracownika ustali mu indywidualny rozkład czasu pracy.
§ 5. Jeżeli w danym miesiącu, ze względu na rozkład czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, pracownik nie ma obowiązku wykonywania pracy, przysługuje mu wynagrodzenie w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę ustalane na podstawie odrębnych przepisów; w przypadku pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy wysokość tego wynagrodzenia ustala się proporcjonalnie do tego wymiaru czasu pracy.
Art. 130.
§ 1. Obowiązujący pracownika wymiar czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym,
ustalany zgodnie z art. 129 § 1, oblicza się:
1) mnożąc 40 godzin przez liczbę tygodni przypadających w okresie rozliczeniowym,
a następnie
2) dodając do otrzymanej liczby godzin iloczyn 8 godzin i liczby dni pozostałych
do końca okresu rozliczeniowego, przypadających od poniedziałku do
piątku.
§ 2. Każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym
dniu niż niedziela obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin.
§ 21. Jeżeli zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy święto przypada w dniu
wolnym od pracy, wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym
tygodniu pracy, to nie obniża ono wymiaru czasu pracy.
§ 3. Wymiar czasu pracy pracownika w okresie rozliczeniowym, ustalony zgodnie z
art. 129 § 1, ulega w tym okresie obniżeniu o liczbę godzin usprawiedliwionej
nieobecności w pracy, przypadających do przepracowania w czasie tej nieobecności,
zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy.
Art. 131.
§ 1. Tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać
przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym.
§ 2. Ograniczenie przewidziane w § 1 nie dotyczy pracowników zarządzających w
imieniu pracodawcy zakładem pracy.

Rozdział III
Okresy odpoczynku

Art. 132.
§ 1. Pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin
nieprzerwanego odpoczynku, z zastrzeżeniem § 3 oraz art. 136 § 2 i art. 137.
§ 2. Przepis § 1 nie dotyczy:
1) pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy,
2) przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony
życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia
awarii.
§ 3. W przypadkach określonych w § 2 pracownikowi przysługuje, w okresie rozliczeniowym,
równoważny okres odpoczynku.
Art. 133.
§ 1. Pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin
nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego
odpoczynku dobowego.
§ 2. W przypadkach określonych w art. 132 § 2 oraz w przypadku zmiany pory wykonywania
pracy przez pracownika w związku z jego przejściem na inną zmianę,
zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy, tygodniowy nieprzerwany odpoczynek
może obejmować mniejszą liczbę godzin, nie może być jednak krótszy
niż 24 godziny.
§ 3. Odpoczynek, o którym mowa w § 1 i 2, powinien przypadać w niedzielę. Niedziela
obejmuje 24 kolejne godziny, poczynając od godziny 6.00 w tym dniu,
chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina.
§ 4. W przypadkach dozwolonej pracy w niedzielę odpoczynek, o którym mowa w
§ 1 i 2, może przypadać w innym dniu niż niedziela.
Art. 134.
Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, pracownik
ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do
czasu pracy.

Rozdział IV
Systemy i rozkłady czasu pracy

Art. 135.
§ 1. Jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, może być stosowany
system równoważnego czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie
dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w
okresie rozliczeniowym nie przekraczającym 1 miesiąca. Przedłużony dobowy
wymiar czasu pracy jest równoważony krótszym dobowym wymiarem czasu
pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy.
§ 2. W szczególnie uzasadnionych przypadkach okres rozliczeniowy, o którym
mowa w § 1, może być przedłużony, nie więcej jednak niż do 3 miesięcy.
§ 3. Przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych
okres rozliczeniowy, o którym mowa w § 1, może być przedłużony, nie więcej
jednak niż do 4 miesięcy.
Art. 136.
§ 1. Przy pracach polegających na dozorze urządzeń lub związanych z częściowym
pozostawaniem w pogotowiu do pracy może być stosowany system równoważnego
czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie dobowego
wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 16 godzin, w okresie rozliczeniowym
nie przekraczającym 1 miesiąca.
§ 2. W systemie czasu pracy, o którym mowa w § 1, pracownikowi przysługuje,
bezpośrednio po każdym okresie wykonywania pracy w przedłużonym dobowym
wymiarze czasu pracy, odpoczynek przez czas odpowiadający co najmniej
liczbie przepracowanych godzin, niezależnie od odpoczynku przewidzianego
w art. 133.
Art. 137.
Do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, a także
pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych może
być stosowany system równoważnego czasu pracy, w którym jest dopuszczalne
przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin, w okresie rozliczeniowym
nie przekraczającym 1 miesiąca. Przepisy art. 135 § 2 i 3 oraz art. 136 § 2 stosuje
się odpowiednio.
Art. 138.
§ 1. Przy pracach, które ze względu na technologię produkcji nie mogą być
wstrzymane (praca w ruchu ciągłym), może być stosowany system czasu pracy,
w którym jest dopuszczalne przedłużenie czasu pracy do 43 godzin przeciętnie
na tydzień w okresie rozliczeniowym nie przekraczającym 4 tygodni, a
jednego dnia w niektórych tygodniach w tym okresie dobowy wymiar czasu
pracy może być przedłużony do 12 godzin. Za każdą godzinę pracy powyżej 8
godzin na dobę w dniu wykonywania pracy w przedłużonym wymiarze czasu
pracy pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia, o którym mowa
w art. 1511 § 1 pkt 1.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się także w przypadku, gdy praca nie może być wstrzymana
ze względu na konieczność ciągłego zaspokajania potrzeb ludności.
§ 3. W przypadkach określonych w § 1 i 2 obowiązujący pracownika wymiar czasu
pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym oblicza się:
1) mnożąc 8 godzin przez liczbę dni kalendarzowych przypadających w okresie
rozliczeniowym, z wyłączeniem niedziel, świąt oraz dni wolnych od
pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym
tygodniu pracy, a następnie
2) dodając do otrzymanej liczby liczbę godzin odpowiadającą przedłużonemu
u danego pracodawcy tygodniowemu wymiarowi czasu pracy.
§ 4. Liczba godzin odpowiadająca przedłużonemu u danego pracodawcy tygodniowemu
wymiarowi czasu pracy nie może przekraczać 4 godzin na każdy tydzień
okresu rozliczeniowego, w którym następuje przedłużenie czasu pracy.
§ 5. Przepisy art. 130 § 2 zdanie drugie i § 3 stosuje się odpowiednio.
Art. 139.
§ 1. Jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, może być stosowany
system przerywanego czasu pracy według z góry ustalonego rozkładu
przewidującego nie więcej niż jedną przerwę w pracy w ciągu doby, trwającą
nie dłużej niż 5 godzin. Przerwy nie wlicza się do czasu pracy, jednakże za
czas tej przerwy pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości
połowy wynagrodzenia należnego za czas przestoju.
§ 2. Systemu przerywanego czasu pracy nie stosuje się do pracownika objętego systemem
czasu pracy, o którym mowa w art. 135–138, 143 i 144.
§ 3. System przerywanego czasu pracy wprowadza się w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, a jeżeli u danego pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa – w porozumieniu z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u tego pracodawcy, z zastrzeżeniem § 4. 
§ 4. U pracodawcy będącego osobą fizyczną, prowadzącego działalność w zakresie
rolnictwa i hodowli, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa,
system przerywanego czasu pracy może być stosowany na podstawie umowy o
pracę. Pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas przerwy, o której
mowa w § 1, jeżeli wynika to z umowy o pracę.
§ 5. Jeżeli nie jest możliwe uzgodnienie treści porozumienia, o którym mowa w § 3, ze wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi, pracodawca uzgadnia treść porozumienia z organizacjami związkowymi reprezentatywnymi w rozumieniu art. 24125a. 
Art. 140.
W przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją albo miejscem
wykonywania pracy może być stosowany system zadaniowego czasu pracy. Pracodawca,
po porozumieniu z pracownikiem, ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych
zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy wynikający z norm określonych
w art. 129.
Art. 1401.
§ 1. Rozkład czasu pracy może przewidywać różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracowników dniami pracy.
§ 2. Rozkład czasu pracy może przewidywać przedział czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy w dniu, który zgodnie z tym rozkładem jest dla pracownika dniem pracy.
§ 3. Wykonywanie pracy zgodnie z rozkładami czasu pracy, o których mowa w § 1 i 2, nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku, o którym mowa w art. 132 i 133.
§ 4. W rozkładach czasu pracy, o których mowa w § 1 i 2, ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych. 
Art. 141.
§ 1. Pracodawca może wprowadzić jedną przerwę w pracy nie wliczaną do czasu
pracy, w wymiarze nie przekraczającym 60 minut, przeznaczoną na spożycie
posiłku lub załatwienie spraw osobistych.
§ 2. Przerwę w pracy, o której mowa w § 1, wprowadza się w układzie zbiorowym
pracy lub regulaminie pracy albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest
objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu
pracy.
Art. 142.
Na pisemny wniosek pracownika pracodawca może ustalić indywidualny rozkład
jego czasu pracy w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty.
Art. 143.
Na pisemny wniosek pracownika może być do niego stosowany system skróconego
tygodnia pracy. W tym systemie jest dopuszczalne wykonywanie pracy przez pracownika
przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia, przy równoczesnym przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nie przekraczającym 1 miesiąca.
Art. 144.
Na pisemny wniosek pracownika może być do niego stosowany system czasu pracy,
w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta. W
tym systemie jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie
więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nie przekraczającym 1
miesiąca.
Art. 145.
§ 1. Skrócenie czasu pracy poniżej norm określonych w art. 129 § 1 dla pracowników
zatrudnionych w warunkach szczególnie uciążliwych lub szczególnie
szkodliwych dla zdrowia może polegać na ustanowieniu przerw w pracy wliczanych
do czasu pracy albo na obniżeniu tych norm, a w przypadku pracy
monotonnej lub pracy w ustalonym z góry tempie polega na wprowadzeniu
przerw w pracy wliczanych do czasu pracy.
§ 2. Wykaz prac, o których mowa w § 1, ustala pracodawca po konsultacji z pracownikami
lub ich przedstawicielami w trybie i na zasadach określonych w art.
23711a i art. 23713a oraz po zasięgnięciu opinii lekarza sprawującego profilaktyczną
opiekę zdrowotną nad pracownikami.
Art. 146.
Praca zmianowa jest dopuszczalna bez względu na stosowany system czasu pracy.
Art. 147.
W każdym systemie czasu pracy, jeżeli przewiduje on rozkład czasu pracy obejmujący
pracę w niedziele i święta, pracownikom zapewnia się łączną liczbę dni wolnych
od pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym odpowiadającą co najmniej liczbie
niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu
pracy przypadających w tym okresie.
Art. 148.
W systemach i rozkładach czasu pracy, o których mowa w art. 135–138, 143 i 144,
czas pracy:
1) pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których występują
przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników
szkodliwych dla zdrowia,
2) pracownic w ciąży,
3) pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie 4 roku
życia, bez ich zgody
– nie może przekraczać 8 godzin. Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia
za czas nie przepracowany w związku ze zmniejszeniem z tego powodu
wymiaru jego czasu pracy.
Art. 149.
§ 1. Pracodawca prowadzi ewidencję czasu pracy pracownika do celów prawidłowego
ustalenia jego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą.
Pracodawca udostępnia tę ewidencję pracownikowi, na jego żądanie.
§ 2. W stosunku do pracowników objętych systemem zadaniowego czasu pracy,
pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz pracowników
otrzymujących ryczałt za godziny nadliczbowe lub za pracę w porze
nocnej nie ewidencjonuje się godzin pracy.
Art. 150.
§ 1. Systemy i rozkłady czasu pracy oraz przyjęte okresy rozliczeniowe czasu pracy ustala się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy, z zastrzeżeniem § 2–5 oraz art. 139 § 3 i 4.
§ 2. Pracodawca, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa, a także pracodawca, u którego zakładowa organizacja związkowa nie wyraża zgody na ustalenie lub zmianę systemów i rozkładów czasu pracy oraz okresów rozliczeniowych czasu pracy, może stosować okres rozliczeniowy czasu pracy, o którym mowa w art. 135 § 2 i 3 – po uprzednim zawiadomieniu właściwego okręgowego inspektora pracy.
§ 3. Przedłużenie okresu rozliczeniowego czasu pracy zgodnie z art. 129 § 2 oraz rozkłady czasu pracy, o których mowa w art. 1401, ustala się:
1) w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi; jeżeli nie jest możliwe uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi, pracodawca uzgadnia treść porozumienia z organizacjami związkowymi reprezentatywnymi w rozumieniu art. 24125a, albo
2) w porozumieniu zawieranym z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy– jeżeli u pracodawcy nie działają zakładowe organizacje związkowe.
§ 4. Pracodawca przekazuje kopię porozumienia w sprawie przedłużenia okresu rozliczeniowego czasu pracy, o którym mowa w § 3, właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy w terminie 5 dni roboczych od dnia zawarcia porozumienia.
§ 5. Rozkłady czasu pracy, o których mowa w art. 1401, mogą być także stosowane na pisemny wniosek pracownika, niezależnie od ustalenia takich rozkładów czasu pracy w trybie określonym w § 3.
§ 6. Zastosowanie do pracownika systemów czasu pracy, o których mowa w art. 143 i 144, następuje na podstawie umowy o pracę.
§ 7. Do obwieszczenia, o którym mowa w § 1, stosuje się odpowiednio art. 1043. 

Rozdział V
Praca w godzinach nadliczbowych

Art. 151.
§ 1. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także
praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający
z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi
pracę w godzinach nadliczbowych. Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna
w razie:
1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub
zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
2) szczególnych potrzeb pracodawcy.
§ 2. Przepisu § 1 pkt 2 nie stosuje się do pracowników zatrudnionych na stanowiskach
pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych
stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia.
§ 21. Nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych czas odpracowania zwolnienia od pracy, udzielonego pracownikowi, na jego pisemny wniosek, w celu załatwienia spraw osobistych. Odpracowanie zwolnienia od pracy nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku, o którym mowa w art. 132 i 133. 
§ 3. Liczba godzin nadliczbowych przepracowanych w związku z okolicznościami określonymi w § 1 pkt 2 nie może przekroczyć dla poszczególnego pracownika 150 godzin w roku kalendarzowym.
§ 4. W układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w umowie o pracę,
jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy, jest dopuszczalne ustalenie innej liczby godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym niż określona w § 3.
§ 5. Strony ustalają w umowie o pracę dopuszczalną liczbę godzin pracy ponad
określony w umowie wymiar czasu pracy pracownika zatrudnionego w niepełnym
wymiarze czasu pracy, których przekroczenie uprawnia pracownika,
oprócz normalnego wynagrodzenia, do dodatku do wynagrodzenia, o którym
mowa w art. 1511 § 1.
Art. 1511.
§ 1. Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia,
przysługuje dodatek w wysokości:
1) 100 % wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
a) w nocy,
b) w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z
obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
c) w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę
w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu
pracy,
2) 50 % wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających
w każdym innym dniu niż określony w pkt 1.
§ 2. Dodatek w wysokości określonej w § 1 pkt 1 przysługuje także za każdą godzinę
pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy
czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie tej
normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi
przysługuje prawo do dodatku w wysokości określonej w § 1.
§ 3. Wynagrodzenie stanowiące podstawę obliczania dodatku, o którym mowa w §
1, obejmuje wynagrodzenie pracownika wynikające z jego osobistego zaszeregowania
określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik
wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania
– 60 % wynagrodzenia.
§ 4. W stosunku do pracowników wykonujących stale pracę poza zakładem pracy
wynagrodzenie wraz z dodatkiem, o którym mowa w § 1, może być zastąpione
ryczałtem, którego wysokość powinna odpowiadać przewidywanemu wymiarowi
pracy w godzinach nadliczbowych.
Art. 1512.
§ 1. W zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych pracodawca, na
pisemny wniosek pracownika, może udzielić mu w tym samym wymiarze czasu
wolnego od pracy.
§ 2. Udzielenie czasu wolnego w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych
może nastąpić także bez wniosku pracownika. W takim przypadku
pracodawca udziela czasu wolnego od pracy, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego,
w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin
nadliczbowych, jednakże nie może to spowodować obniżenia wynagrodzenia
należnego pracownikowi za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.
§ 3. W przypadkach określonych w § 1 i 2 pracownikowi nie przysługuje dodatek
za pracę w godzinach nadliczbowych.
Art. 1513.
Pracownikowi, który ze względu na okoliczności przewidziane w art. 151 § 1 wykonywał
pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie
pięciodniowym tygodniu pracy, przysługuje w zamian inny dzień wolny od
pracy udzielony pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego, w terminie z nim
uzgodnionym.
Art. 1514.
§ 1. Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy i kierownicy
wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności,
pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz
dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, z zastrzeżeniem § 2.
§ 2. Kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w godzinach
nadliczbowych przypadających w niedzielę i święto przysługuje prawo do
wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych w wysokości
określonej w art. 1511 § 1, jeżeli w zamian za pracę w takim dniu nie
otrzymali innego dnia wolnego od pracy.
Art. 1515.
§ 1. Pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawania poza normalnymi
godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o
pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę
(dyżur).
§ 2. Czasu dyżuru nie wlicza się do czasu pracy, jeżeli podczas dyżuru pracownik
nie wykonywał pracy. Czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika
do odpoczynku, o którym mowa w art. 132 i 133.
§ 3. Za czas dyżuru, z wyjątkiem dyżuru pełnionego w domu, pracownikowi przysługuje
czas wolny od pracy w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a
w razie braku możliwości udzielenia czasu wolnego – wynagrodzenie wynikające
z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub
miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy
określaniu warunków wynagradzania – 60 % wynagrodzenia.
§ 4. Przepisu § 2 zdanie drugie oraz § 3 nie stosuje się do pracowników zarządzających
w imieniu pracodawcy zakładem pracy.
Art. 1516.
§ 1. W razie ustania stosunku pracy przed upływem okresu rozliczeniowego pracownikowi
przysługuje, oprócz normalnego wynagrodzenia, prawo do dodatku,
o którym mowa w art. 1511 § 1, jeżeli w okresie od początku okresu rozliczeniowego
do dnia ustania stosunku pracy pracował w wymiarze godzin przekraczającym
normy czasu pracy, o których mowa w art. 129.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio w razie nawiązania stosunku pracy w trakcie
okresu rozliczeniowego.

Rozdział VI
Praca w porze nocnej

Art. 1517.
§ 1. Pora nocna obejmuje 8 godzin między godzinami 21.00 a 7.00.
§ 2. Pracownik, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3
godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie
rozliczeniowym przypada na porę nocną, jest pracującym w nocy.
§ 3. Czas pracy pracującego w nocy nie może przekraczać 8 godzin na dobę, jeżeli
wykonuje prace szczególnie niebezpieczne albo związane z dużym wysiłkiem
fizycznym lub umysłowym.
§ 4. Wykaz prac, o których mowa w § 3, określa pracodawca w porozumieniu z zakładową
organizacją związkową, a jeżeli u pracodawcy nie działa zakładowa
organizacja związkowa – z przedstawicielami pracowników wybranymi w trybie
przyjętym u danego pracodawcy, oraz po zasięgnięciu opinii lekarza sprawującego
profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, uwzględniając
konieczność zapewnienia bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników.
§ 5. Przepis § 3 nie dotyczy:
1) pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy,
2) przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony
życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia
awarii.
§ 6. Na pisemny wniosek pracownika, o którym mowa w § 2, pracodawca informuje
właściwego okręgowego inspektora pracy o zatrudnianiu pracowników pracujących
w nocy.
Art. 1518.
§ 1. Pracownikowi wykonującemu pracę w porze nocnej przysługuje dodatek do
wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej w wysokości 20 %
stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego
na podstawie odrębnych przepisów.
§ 2. W stosunku do pracowników wykonujących pracę w porze nocnej stale poza
zakładem pracy dodatek, o którym mowa w § 1, może być zastąpiony ryczałtem,
którego wysokość odpowiada przewidywanemu wymiarowi pracy w porze
nocnej.

Rozdział VII
Praca w niedziele i święta

Art. 1519.
§ 1. Dniami wolnymi od pracy są niedziele i święta określone w przepisach o
dniach wolnych od pracy.
§ 2. Za pracę w niedzielę i święto uważa się pracę wykonywaną między godziną
6.00 w tym dniu a godziną 6.00 w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy
została ustalona inna godzina.
Art. 1519a.
1. Praca w święta w placówkach handlowych jest niedozwolona.
2. Przepis ust. 1 stosuje się także, jeżeli święto przypada w niedzielę.
3. Praca w niedziele jest dozwolona w placówkach handlowych przy wykonywaniu
prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby
ludności.
Art. 15110.
Praca w niedziele i święta jest dozwolona:
1) w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia
lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
2) w ruchu ciągłym,
3) przy pracy zmianowej,
4) przy niezbędnych remontach,
5) w transporcie i w komunikacji,
6) w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych,
7) przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,
8) w rolnictwie i hodowli,
9) przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną
i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:
a) (uchylona),
b) zakładach świadczących usługi dla ludności,
c) gastronomii,
d) zakładach hotelarskich,
e) jednostkach gospodarki komunalnej,
f) zakładach opieki zdrowotnej i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych
dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub
całodziennych świadczeń zdrowotnych,
g) jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz placówkach opiekuńczo-
wychowawczych, zapewniających całodobową opiekę,
h) zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki
i wypoczynku,
10) w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym
praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta.
Art. 15111.
§ 1. Pracownikowi wykonującemu pracę w niedziele i święta, w przypadkach, o
których mowa w art. 1519a ust. 3 i art. 15110 pkt 1–9, pracodawca jest obowiązany
zapewnić inny dzień wolny od pracy:
1) w zamian za pracę w niedzielę – w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających
lub następujących po takiej niedzieli,
2) w zamian za pracę w święto – w ciągu okresu rozliczeniowego.
§ 2. Jeżeli nie jest możliwe wykorzystanie w terminie wskazanym w § 1 pkt 1 dnia
wolnego od pracy w zamian za pracę w niedzielę, pracownikowi przysługuje
dzień wolny od pracy do końca okresu rozliczeniowego, a w razie braku możliwości
udzielenia dnia wolnego od pracy w tym terminie – dodatek do wynagrodzenia
w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1, za każdą godzinę pracy
w niedzielę.
§ 3. Jeżeli nie jest możliwe wykorzystanie w terminie wskazanym w § 1 pkt 2 dnia
wolnego od pracy w zamian za pracę w święto, pracownikowi przysługuje dodatek
do wynagrodzenia w wysokości określonej w art. 1511 § 1 pkt 1, za każdą
godzinę pracy w święto.
§ 4. Do pracy w święto przypadające w niedzielę stosuje się przepisy dotyczące
pracy w niedzielę.
Art. 15112.
Pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać co najmniej raz na 4 tygodnie z
niedzieli wolnej od pracy. Nie dotyczy to pracownika zatrudnionego w systemie czasu
pracy, o którym mowa w art. 144. 

Autor: regioPraca.pl
Współpraca: Kancelaria Sejmu
0komentarzy